Posted in Book, Reflection

“L’Adieu” và Bùi Giáng

 

Ta đã hái nhành lá cây thạch thảo

Em nhớ cho, mùa thu đã chết rồi

Chúng ta sẽ không tao phùng được nữa

Mộng trùng lai không có ở trên đời

Hương thời gian mùi thạch thảo bốc hơi

Và nhớ nhé ta đợi chờ em đó…

“Xuân đang tới nghĩa là xuân đang qua / Xuân còn non nghĩa là xuân sẽ già”, Bùi Giáng khen giọng thơ Xuân Diệu trẻ trung, hồn nhiên, quả không sai. Cái khí non trẻ tiếc cho cả núi sông, hận không nuốt được cả thiên thu vạn đại vào người này ứa tràn nhựa sống của mùa xuân, khác với “L’Adieu” của Apollinaire do Bùi Giáng dịch. Ấy là mùa thu rồi. Và mùa thu này đã chết.

Bài thơ này, câu chữ của anh Bàng bảng lảng như có như không, tựa sương tựa khói mơn man luồn lách vào khe kẽ nhỏ mảnh đến mức chính tôi còn chẳng nhận ra trong lòng mình. Những mép-thời-gian. Dịu dàng. Và nghiệt-ngã.

Mùa thu đã chết, thạch thảo đã hái, người đã nói chúng ta sẽ chẳng tao phùng được nữa, mộng trùng lai không có thực trên đời, vậy người đợi em ở đâu? Câu thơ cuối là những sóng từ rung động bóp méo cả cõi lòng sắt đá của người nhắn nhủ lẫn xác lá êm đềm rơi bên thềm chân lý tự nhiên. Ở một cõi nào đó, giữa những làn hương rung động của nhành thạch thảo, ta vẫn đang đợi chờ em. Nhưng em có còn nhớ?

Lại vẫn “L’Adieu”, nhưng dưới ngòi bút mạnh dạn phóng tác hơn của Bàng Dúi:

Đã hái nhành kia một buổi nào

Ngậm ngùi thạch thảo chết từ bao

Thu còn sống sót đâu chăng nữa

Người sẽ xa nhau suốt điệu chào

Em nhớ anh quên và em cũng

Quên rồi khoảnh khắc rộng xuân xanh

Thời gian đất nhạt mờ năm tháng

Tuế nguyệt ta đà nhị hoán tam

“Người sẽ xa nhau suốt điệu chào” không khỏi khiến người ta nhớ đến hai câu thơ khác do Bùi Giáng viết: “Xin chào nhau giữa con đường / Mùa xuân phía trước, miên trường phía sau”. Cái điệu chào tự thân đã báo trước điệu tiễn biệt, cũng là lời biệt ly đẩy hai người về hai hướng khác nhau, chia cắt con đường của một người thành miên trường và mùa xuân. Một hiện sinh trong đó con người cắt đôi vạch nhất-nguyên. Lời thơ rủ rỉ rù rì nhưng cứa vào lòng người đọc.

Mối tình tan vỡ, người đâu còn nhớ nổi những khoảnh khắc xuân xanh rộng mở ra cả một bầu trời tương lai khả thể ăm ắp hi vọng khi xưa. Người trong những khoảnh khắc ấy vẫn là người lạnh lùng của bây giờ đấy, nhưng cũng chẳng còn là người nữa. Tự thân kỷ-niệm đã khai phá ra một bình nguyên mới cho nó nương náu, nơi mà ta chỉ có thể ghé mắt nhìn khi hiện tại vạch ra một mép nhỏ. Qua cái mép be bé ấy, chẳng nhìn rõ đất đai, năm tháng nữa. Chỉ có nhành thạch thảo im lìm chết nằm lặng câm héo úa một góc. Nhưng tuyệt bút phải là câu cuối kìa, “Tuế nguyệt ta đà nhị hoán tam”. “nhị hoán tam” ở đây là ý gì? Là nhất, nhị, tam, tứ của Đạo gia hay là hai chữ “tuế nguyệt” ta liều mình hoán đổi thành ba? Hay ám chỉ cụm thời gian – năm tháng – tuế nguyệt ở trên?

Dưới đây là bản dịch thứ ba nữa, có thể coi như một bài thơ lẻ Bùi Giáng tự viết dựa vào “L’Adieu”:

Mùa thu chết liễu nhớ chăng em? 
Đã chết xuân xanh suốt bóng thềm 
Đất lạnh quy hồi thôi hết dịp 
Chờ nhau trong Vĩnh Viễn Nguôi Quên

Thấp thoáng thiều quang mỏng mảnh dường 
Nhành hoang thạch thảo ngậm ngùi vương 
Chờ nhau chín kiếp tam sinh tại 
Thạch thượng khê đầu nguyệt điểu mang

Xa nhau trùng điệp quan san 
Một lần ly biệt nhuộm vàng cỏ cây 
Mùi hương tuế nguyệt bên ngày 
Phù du như mộng liễu dài như mơ

Nét my sầu tỏa hai bờ 
Ai về cố quận ai ngờ ai đi 
Tôi hồi tưởng lại thanh kỳ 
Tuổi thơ giọt nước lương thì ngủ yên.

 

Thơ Bùi Giáng không phải loại rẻ tiền ném dăm ba con chữ Hán Việt, đảo vài cấu trúc câu mà thành. Bên trong nó cuồn cuộn một dòng nội hàm chảy từ uyên nguyên bát ngát của Khổng Lão Trang, cứng cáp nhờ bồi thêm dưỡng chất triết học Tây phương, chắt lại thành cốt thơ, hình ý dưới lớp vỏ lục bát, ca dao dân ca êm ái của thơ văn tiếng Việt. Với tôi thì thơ của ông là triết, là khí, là ý, cô đọng đến tột cùng và khó nắm bắt, nhưng lại tuyệt đẹp và rất gần gụi. Con chữ vẽ ra đường nét – kinh mạch, chuyển động của tâm thức, cảm giác, theo những vạch khắc số phận.

Advertisements

Author:

Linh hồn trong thế giới ngược

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s